Ավետ Սարդարյան

Իրականացնել «Ֆիզիկական երևույթները կյանքում» նախագիծը։

13․11-17․11

Թեման․Իներցիայի երևույթը։Խնդիրների լուծումներ։

Կրկնել նախորդ թեմայի հարցերը։

1․Ո՞ր երևույթն  է կոչվում իներցիա

Այլ մարմինների ազդեցության բացակայությամբ մարմնի դադարի կամ ուղղագիծ շարժման վիճակը պահպանելու երևույթը կոչվում է իներցիա:

Կատարիր այս փորձերը ,տեսանյութ պատրաստիր,որտեղ լինի փորձի նկարագրությունը,մեկնաբանությունը, եզրակացությունը,երևույթը։Պատասխանիր փորձում եղած հարցերին          

Փորձ 1– Բարակ ստվարաթղթից կտրիր   2 — 3սմ  լայնությամբ  շերտ,  և   ծայրերը սոսնձելով պատրաստիր 10-15սմ տրամագծով օղակ: Օղակը հարմարեցրու մածնի շշի բաց բերանին: Նրա վրա դիր կոպեկը: Քանոնը մտցրու օղակի մեջ և հորիզոնական, կտրուկ շարժումով օղակը դուրս նետիր կոպեկի տակից: Բացատրիր դիտվող երևույթը:  

Փորձ – 2 Հարթ սեղանի եզրին դիր թղթի շերտ, վրան դիր ապակե բաժակը: Ձեռքով բռնելով թղթի ազատ ծայրը, քանոնով ուժեղ և կտրուկ հարվածիր այնպես,որ բաժակը մնա սեղանին և  ջուրը չթափվի։

Ստորև նշված խնդիրների լուծման ժամանակ ,խնդրի գրառման ձևը և լուծումը պահպանելու համար, օգտվել Է.Ղազարյանի դասագրքի էջ 38-ում լուծված խնդիրների օրինակներից:

ԿատարելԳ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I>>-ից էջ17-ից մինչև էջ26-ը: 

Տարբերակ 1

1 Ժամանակի ընթացքում մարմնի դիրքի փոփոխությունը մեկ այլ
մարմնի նկատմամբ անվանում են.

1 անցած ճանապարհ 2. հետագիծ 3. մեխանիկական շարժում

2 Որ՞ շարժումն են անվանում հավասարաչափ: Այն շարժումը, որի դեպքում.

1. մարմինը ցանկացած հավասար ժամանակամիջոցներում անցնում է
   հավասար ճանապարհներ
2. մարմինը հավասար ժամանակամիջոցներում անցնում է հավասար
   ճանապարհներ
3. մարմինը շարժվում է այնպես, որ նրա հետագիծը ուղիղ գիծ է

3 Շարժվող գնացքի վագոնում նստած ուղևորը ո՞ր մարմինների
նկատմամբ է գտնվում դադարի վիճակում.

1. վագոնի 2. գետնի

3. վագոնում նստած մյուս ուղևորների 4. վագոնի անիվների

4 Մարդատար գնացքը ցանկացած 0,5ժ-ում անցնում է 60կմ
ճանապարհ, 15ր-ում’ ՅՕկմ, 1ր-ում’ 2կմ և այլն: Ի՞նչ շարժում է դա.

1. անհավասարաչափ 2. հավասարաչափ

3. որոշ տեղամասերում հավասարաչափ

Տարբերակ 2

1 Այն գիծը, որը մարմինը գծում է իր շարժման ընթացքում, անվանում են

1.անցած ճանապարհ 2. հետագիծ 3. մեխանիկան շարժում

2 Մարմնի անցած ճանապարհ կոչվում է

1.մարմնի սկզբնական և վերջնական դիրքերի միջև եղած
հեռավորությունը

2.հետագծի այն հատվածի երկարությունը, որը մարմինը անցնում է
որոշակի ժամանակամիջոցում

3 Շարժվող գնացքի վագոնում սեղանի վրա դրված խնձորը տեդաւիոխվում է ……նկատմամբ.

1. վագոնում քայլող ուղևորի 2. շոգեքարշի

3. վագոնում նստած ողևորի

4 Թվարկված շարժումներից, ո՞րն է հավասարաչափ.

1. ավտոմեքենայի շարժումը արգելակման ընթացքում

2. ժամացույցի ճոճանակի շարժումը

3. հարթավայրում հոսող գետի ջրի շարժումը

4. երկրի շարժումը իր առանցքի շուրջը

Տարբերակ 3

1 Այն գծի երկարությունը, որը մարմինը անցնում է որոշ
ժամանակամիջոցի ընթացքում, անվանում են.

1.անցած ճանապարհ 2. հետագիծ 3. մեխանիկական շարժում

2 Ի՞նչ է մեխանիկական շարժումը.

1. հետագծի երկարությունը, որով շարժվում է մարմինը

2. մարմնի դիրքի փոփոխությունը այլ մարմինների նկատմամբ

3. այն գիծը, որով շարժվում է մարմինը

3 Հեծանիվը իջնում է բլրից: Նրա ո՞ր մասերն են կմախքի նկատմամբ
գտնվում շարժման մեջ.

1. ոտնակները իրենց պտտման ընթացքում

2.ոտնակները հեծանիվի «ազատ ընթացքի» ժամանակ

3.նստատեղը

4.շղթան ոտնակների պտտման դեպքում

4 Ավտոմեքենան 0,5ժ-ում անցավ ՅՕկմ հեռավորություն, ընդ որում՜
առաջին 15ր-ում՜ 20կմ, իսկ հաջորդների ընթացքում՜ 10կմ: Ի՞նչ
շարժում է դա

1. անհավասարաչափ 2. հավասարաչափ

3. ճանապարհի որոշ հատվածներում հավասարաչափ

Տարբերակ 4

1 Այն շարժումը, որի ընթացքում մարմինը ցանկացած հավասար ժամանակամիջոցներում անցնում է հավասար ժանապարհներ, անվանում են.

1. մեխանիկական շարժում 2. հավասարաչափ շարժում

3. անհավասարաչափ շարժում

2 Ինչպե՞ս է կոչվում այն գիծը, որը մարմինը գծում է իր շարժման
ընթացքում.

1. ուղիղ գիծ 2. անցած ճանապարհ 3. հետագիծ

3 Ո՞ր մարմինները կամ նրանց մասերն են գտնվում դադարի
վիճակում Երկրի նկատմամբ.

1. շարժվող տրակտորի թրթուրների ներքևի մասերը

2. շարժվող տրակտորի թրթուրների վերևի մասերը

3. արեգակը 4. շենքի հիմքը

4 Բերված շարժումներից որո՞նք են անհավասարաչափ

1. ժամացույցի վայրկենաչափի սլաքի շարժումը

2. ձեռքից ընկած գնդակի շարժումը

3. մետրոյի շարժասանդուղքի շարժումը

Հավասարաչափ շարժման արագություն
Արագության միավորը
Միջին արագություն
Տարբերակ 1

1) Հավասարաչափ շարժման արագություն անվանում են այն
մեծությունը, որը թվապես հավասար է.
Պատ․՝միավոր ժամանակում մարմնի անցած ճանապարհին

2) Տանից մինչև դպրոց եղած հեռավորությունը 900մ է: Տղան այդ
ճանապարհ անցավ 15 ր-ում: Ի՞նչ միջին արագությամբ էր շարժվում
տղան.
S=900մ
T=15ր
V=?
15:60=900վ
V=S/T=900մ/900վ=1մ/վ
Պատ․՝2

3) Երկիրը Արեգակի շուրջը պտտվում է 108000կմ/ժ արագությամբ: Այդ
արագությունը արտահայտեք մ/վ-ով.
V=108000
մ/վ=?
108000 x 1000/3600=30000 մ/վ
Պատ․՝1

1. ՅՕՕՕՕմ/վ 2. 1800000մ/վ 3. 108մ/վ 4. 180մ/վ 5. ՅՕմ/վ
   

4) «Լենին» ատոմային սառցահատը 1ժ-ում անցնում է 33,5կմ ճանապարհ: Հաշվեք սառցահատի արագությունը.
t=1ժ
S=33,5
V=?
V=S/t=33500:3600=9,3մ/վ
Պատ․՝4

5) Ավտոբուսում նստած ուղևորը նշում էր այն ժամանակամիջոցները,
որոնց ընթացքում ավտոբուսը անցնում էր ճանապարհի եզրերին՜
իրարից 1 կմ հեռավորության վրա տեղադրված սյուների միջև եղած
հեռավորությունները: Պարզվեց, որ առաջին 1կմ այն անցավ 70վ-ում,
երկրորդը 80վ, իսկ երրորդը’ 50վ-ում: Հաշվեք ավտոբուսի միջին
արագությունը.

S₁=1կմ=1000մ t=70վ

S₂=1կմ=1000մ t=80վ

S₃=1կմ=1000մ t=50վ

V=?

S₁=1կմ=1000մ t : 70վ=14,2

S₂=1կմ=1000մ t : 80վ=12,5

S₃=1կմ=1000մ t : 50վ=20
14,2+12,5+20=46,7:3=15,5

Պատ․՝4

Տարբերակ 2

1) Ուղղագիծ հավասարաչափ շարժման ժամանակ մարմնի
արագությունը ցույց է տալիս.
Պատ․՝2

2) Հեծանվորդը 10ր-ում անցավ Յկմ: Ի՞նչ արագությամբ էր շարժվել
հեծանվորդը.

t=10ր=600վ

S=30կմ=30,000մ

V=?
V=S:t V=30,000մ :600վ =50մ/վ

Պատ․՝5

3) Այլ մոլորակներ թռչելու համար նախատեսված տիեզերական
հրթիռները, պետք է Երկրի նկատմամբ ունենան 41760կմ/ժ
արագություն: Արտահայտեք այդ արագությունը մ/վ-ով.

V=41760կմ/ժ քանի որ 1կմ=1000մ 1ժ=3600վ
41760կմ/ժ= 41760 x 1000մ / 3600վ = 11600մ/վ
Պատ․՝3


4) Ռուսաստանում առաջին ջերմաքարշը պատրաստել են Չերեպանով
եղբայրները 1834թ: Հենց իրենք էլ կառուցել են առաջին երկաթգիծը՜
մոտավորապես 860մ երկարությամբ: Հաշվեք շոգեքարշի
արագությունը’ իմանալով, որ նա ամբողջ ճանապարհը անցնում էր
3,5ր-ում.

S=860մ

t=3,5ր=3,5 x 60=210վ

V=?

V=S/t=860/210=4,1

Պատ․՝1

5) Հեծանվորղը 10ր-ում անցավ 2400մ, հետո’ 1ր-ի ընթացքում թեք
ճանապարհով, անցավ 900մ, իսկ այնուհետև անցավ ևս 1200մ 4ր-ի
ընթացքում: Հաշվեք հեծանվորդի միջին արագությունը.

S₁=2400մ t1=10ր=600վ
S₂=900մ t₂=1ր=60վ
S₃=1200մ t₃=4ր=240վ
V₁=S₁:t₁=2400:600=4մ/վ
V₂=S₂: t₂=900:60=15մ/վ
V₃=S₃:t₃=1200:240=5մ/վ
V=V₁+V₂+V₃/3=4+15+5=24:3=8մ/վ

Պատ․՝3
Տարբերակ 3

1) Որպես արագության միավոր ընդունում են այն… արագությունը, որի
դեպքում մարմինը 1վ-ում անցնում է 1մ ճանապարհ.
Պատ․՝2

2) Երբ խոսում են անհավասարաչափ շարժման մասին, ի՞նչ
արագություն են նկատի ունենում.
Պատ․՝3

3) Աստղաթիռը, որը նախատեսված է Արեգակնային համակարգից
դուրս գալու համար, պետք է ունենա Երկրի նկատմամբ 61200 կմ/ժ
արագություն: Այդ արագությունը արտահայտեք մ/վ-ով.

V=61200կմ/ժ քանի որ 1կմ=1000մ 1ժ=3600վ
V=? մ/վ
61200կմ/ժ=61200 x 1000մ / 3600վ =17000 մ/վ

Պատ․՝4

4) Մարդատար գնացքը, շարժվելով հավասարաչափ, 10ր-ում անցնում
է 15կմ: Հաշվեք գնացքի արագությունը.

t=10ր=600վ
S=15կմ=15000մ
V=?
V=S:t=15000մ :600վ =25մ/վ

Պատ․՝3

5) Զբոսաշրջիկները ճանապարհի առաջին կիլոմետրը անցան 10ր-ում,
երկրորդը’ 11ր-ում, երրորդը’ 12ր, 20վ-ում: Հաշվեք զբոսաշրջիկների

S₁=1կմ=1000մ t₁=10ր=600վ
S₂=1կմ=1000մ t₂=11ր=660վ
S₃=1կմ=1000մ t₃=12ր=720վ
V =? մ/վ
V₁=S₁: t₁=1000:600=1,7մ/վ
V₂=S₂:t₂=1000:660=1,5մ/վ
V₃=S₃: t₃=1000:720=1,4մ/վ
V=V₁+V₂+V₃=1,7+1,5+1,4/3=4,6/3=1,5մ/վ 

Պատ․`5

Տարբերակ 4
1) Անվանեք արագության միավորները.
Պատ․՝3

2) Պարաշյուտիստը 1200մ բարձրությունը իջավ 5ր-ի ընթացքում:
Հաշվեք նրա միջին արագությունը.

S=1200մ

t=5ր=5 x 60=300վ

V=?
V=S:t=1200մ :300վ =4մ/վ 

Պատ․՝4


3) Գերձայնային մարդատար ինքնաթիռը կարող է զարգացնել
2520կմ/ժ արագություն: Այդ արագությունը արտահայտեք մ/վ-ով.

V=2520կմ/ժ քանի որ 1կմ=1000մ 1ժ=3600վ
V=? մ/վ
2520կմ/ժ= 2520 x 1000մ / 3600վ=700մ/վ 

Պատ․՝2

4) Քարշակային մոտորանավակը Յժ-ում անցավ 54կմ: Հաշվեք մոտորանավակի արագությունը.

t=3ժ=3 x 3600=10800վ
S=54կմ=54,000մ
V=?
V=S:t= 54000մ :10800վ =5մ/վ

Պատ․՝5

5) Հետիոտնը առաջին րոպեում անցավ 100մ, երկրորդում’ 90մ, երրորդ
րոպեում՜ 80մ: Հաշվեք հետիոտնի միջին արագությունը.
Պատ․՝5

Տարբերակ I
1․ Ինչքա՞ն ժամանակում հեծանվորդը կանցնի 250մ’ ունենալով 5մ/վ
արագություն.

S=250մ
V=5մ/վ
t=?
t=S:V=250մ :5մ/վ =50վ 
Պատ․՝ 50վ

2․ Նավակը ի՞նչ հեռավորության վրա կգտնվի նավահանգստից
շարժումը սկսելուց 15վ հետո, եթե նա շարժվում է գետի հոսանքով: Ջրի
հոսանքի արագությունը 4մ/վ է.

t=15վ
V=4մ/վ
S=?
S=V · t=15վ · 4 մ/վ =60մ
Պատ․՝ 60մ

3․ Գնացքը շարժվում է 60կմ/ժ արագությամբ: Նա ի՞նչ հեռավորություն
կանցնի 1,5ժ-ում.

V=60կմ/ժ
t=1,5ժ
S=?
S=V · t=60կմ/ժ · 1,5ժ =90կմ 
Պատ․՝ 90կմ

4․ Դիտորդը կայծակի փայլատակումը տեսնելուց 5վ-ն հետո լսեց
որոտի ձայնը: Ի՞նչ հեռավորության վրա տեղի ունեցավ կայծակը, եթե
ընդունենք, որ լույսը տարածվում է համարյա ակնթարթորեն, իսկ ձայնի
արագությունը 0,34կմ/վ է.

t=5վ
V=0,34կմ/վ=1000 · 0,34=340մ/վ
S=?
S=V · t=340մ/վ · 5վ =1700մ
Պատ․՝1700մ

5․ Արհեստական արբանյակը Երկրի շուրջը մեկ պտույտի ընթացքում
անցավ է 43200կմ: Ինչքա՞ն ժամանակում նա մեկ լրիվ պտույտ
կատարեց Երկրի շուրջը, եթե նրա արագությունը 8000մ/վ է.

S=43200կմ=43200000մ
V=8000մ/վ
t=?
t=S:V=43200000մ :8000 մ/վ =5400վ
Պատ․՝5400վ

Տարբերակ 2

Ինչքա՞ն ժամանակում ինքնաթիռը, շաժվելով 200մ արագությամբ,
կանցնի ՅՕՕՕմ ճանապարհը.

V=200մ/վ

S=3000մ

t=?

t=S/V=3000մ/200մ/վ=15վ

Պատ․՝ 3. 15վ

Գնացքը շարժվում է 80կմ/ժ արագությամբ: Ի՞նչ ճանապարհ կանցնի
գնացքը 4Ժ -ում:

V=80կմ/ժ

t=4ժ

S=?

S=V*t=80*4=320կմ

Պատ․՝ 320կմ

էլեկտրաքարշը շարժվում է 90կմ/ժ արագությամբ: Ինչքա՞ն
ճանապարհ նա կանցնի 40վ-ում.

V=90կմ/ժ=90000/վ

t=40վ

S=?

S=V*t=90000*40=3600000

Պատ․՝ 3600կմ

Ինչքա՞ն ճանապարհ կանցնի մետրոյի գնացքը 2,5ժ-ում, եթե նրա
արագությունը 20մ/վ է.

t=2,5ժ=60*2,5=150ր=150*60=9000վ

V=20մ/վ

S=?

S=V*t=20*9000=180000մ=180կմ

Պատ․՝ 180կմ

Տարբերակ III
1. 50կմ/ժ արագությամբ շարժվող ավտոմեքենան ինչքա՞ն ճանապարհ
կանցնի 3ժ-ում.

V=50կմ/ժ
t=3ժ
S=V · t=3 · 50
S=150կմ
Պատ․՝150կմ

2. Ինչքա՞ն ժամանակում չմշկորդը կանցնի 600մ հեռավորությունդ
եթե շարժվում է 12մ/վ արագությամբ.

S=600մ
V=12մ/վ
t=S/V=600/12
t=50մ/վ
Պատ․՝ 50վ

3. Ինչքա՞ն ճանապարհ կանցնի ինքնաթիռը թռիչքի 80վ ընթացքում
եթե նա թռչում է 720կմ/ժ միջին արագությամբ.

t=80վ

V=720կմ/ժ

S=?

720կմ/ժ=720000մ/վ

S=V*t=720000*80=57600000մ=57600կմ

Պատ.՛57600կմ

4. Մրցումների ժամանակ դահուկորդը շարժվում էր 3 մ/վ հաստատուն
արագությամբ: Նա ինչքա՞ն ճանապարհ անցավ ՅՕր-ում.

V=3մ/վ
t=30ր=30*60=1800վ
S=V·t=3մ/վ·1800վ=5400
Պատ․՝ 5400մ

5. Երկրից մինչև Արեգակ եղած հեռավորությունը 150մլն կմ է: Ինչքա՞ն
ժամանակում լույսը կանցնի այդ հեռավորությունը, եթե լույսի
տարածման արագությունը 300 000 ՕՕՕմ/վ է.

S=150մլն կմ

V=300 000 ՕՕՕմ/վ =300 000կմ/ժ

t=?

t=S/V=150 000 000/300 000=1500/3=500ժ

Եթե մարմինը շարժվում է անհավասարաչափ, ապա, որպեսզի որոշենք.
I. (1) նրա միջին արագությունը,
պետք է…
II. (1) նրա անցած ճանապարհ,
պետք է…
III. (1) նրա շարժման ժամանակը,
պետք է …

1. մամնի անցած ճանապարհը
   բաժանել շարժման ժամանակին
2. մարմնի անցած ճանապարհը
   բաժանել միջին արագությանը
3. միջին արագությունը
   բազմապատկել շարժման
   ժամանակով
   IV. (4) Լուսինը Երկրի շուջը պտտվում է 1 ՕՕՕմ/վ արագությամբ: Ինչքա՞ն
   հեռավորություն նա կանցնի 15ր-ում.
   1.0,25մ 2. 250մ 3. 4կմ 4. ՑՕՕկմ 5. 400կմ
   V. (4) Լենինգրադից մինչև Մոսկվա եղած հեռավորությունը մոտ 600կմ է:
   Ռադիոազդանշանը ինչքա՞ն ժամանակում կանցնի այդ
   հեռավորությունը, եթե ռադիոալիքի տարածման արագությունր
   ՅՕՕՕՕՕՕՕՕմ/վ է.
4. 500 ՕՕՕվ 2. 0,002վ 3. 500վ
5. 0,000 002վ 5. 18 000 ՕՕՕվ

Լուծել Է.Ղազարյանի դասագրքից ՝էջ169-ից․ խնդիրներ33-ից մինչև48 -ը: